Dondurma'nın Tarihi

En son güncellendiği tarih: 14 Ağu 2020

Dondurmanın nerde ve nasıl ortaya çıktığı araştırıldığında, net bir cevap alınamasa da pek çok rivayetle karşılaşılıyor. Dondurma muhtemelen soğutulmuş şarap ve diğer buzlanmış nektarlardan gelişmiştir. Milattan önce 4. Yüzyılda Büyük İskender’in buzlu nektarları bulmasıyla da anılmaktadır. Eski Roma kayıtlarından elde edilen bilgilerde ise imparator Neron’un Apenines dağına kar ve buz getirmeleri için köleler yolladığı ve bu karlara meyve nektarı, bal ve şerbet karıştırttığı da kayıtlıdır. Bir diğer iddia ise, ilk dondurmanın günümüzden yaklaşık 3 000 sene önce Çin’de bulunduğudur. 1296 senesinde Marko Polo’nun Çin gezisi sırasında öğrendiği buzlu içecek tariflerini yanı sıra Venedik’e getirmesiyle beraber Avrupa dondurmayla tanışır.







Aztekler 15. Yüzyılda dağların tepelerinden aldıkları karları, yemeklerini ve içeceklerini soğutma yapmak için kullanırken, Peru ve Kolombiya’daki Andres dağlarındaki karlar da soğutma amaçlı kullanılmıştır. Portekizlilerin ve İtalyanların, Latin ABD’ya gelmesi ile bilinen anlamda dondurma yaygınlaşmıştır. Kar ve şekeri karıştırarak bir çeşit dondurma yapmayı bilen Portekizli ve İtalyanlar burda vanilya ve kakao ile tanışarak vanilyalı ve çikolatalı dondurmanın buluşuna yol açarlar. 17. Yüzyılda Avrupa’da buz olarak satılan ürün, çoğu zaman su buzundan oluşmuştur ve tarifleri tüketimi popülerleştirmek amacı ile Fransa ve Büyük Britanya’da yayınlanmıştır. 19. Yüzyıl boyunca Londra, Paris ve New York gibi kentlerde dondurma üreticileri çoğalmış ve yine bu senelerde sözü geçen bölgeler de dondurma tüketimi yaygınlaşmaya başlamıştır. Bu dönemde, teknolojideki yeni ilerlemeler dondurma piyasasının gelişmesine olanak tanıyarak uzun ömürlü ürünlerin üretilebilmesi ve kalitenin artırılması sağlanmıştır. Avrupa’da endüstriyel üretim ise 1920’li senelerde başlamıştır. Avrupa’daki süt üreticilerin çoğu gelişen süt ürünleri teknolojisiyle üretim fazlası sütlerini dondurma yapımında kullanabileceklerini fark ettikten sonra bu sektörde faaliyet göstermeye başlamışlardır. İlk dondurma fabrikaları ABD’da 19. Yüzyılın ikinci yarısında kurulması ile sektörün hızlı gelişimi başlamıştır. İlk dondurma makinasıABDlı Nancy Johnson tarafından 1843’te icat edilmiş, modern dondurmacılığın temelleri ise 1851 senesinde, JacobFussell’in Baltimore’da kurduğu ticari dondurma tesisini kurması ile atılmıştır. 1876 senesinde New York’ta İtalyan asıllı ABDlı ItaloMarchioni ilk dondurma kornetini üretir.


1870 senesinde kaymak ayırıcı makineler, 1878’de mekanik soğutucular, 1895’de pastörize düzenlerdeki gelişmeler ile beraber 1902’de tuzlu su akımıyla çalışan soğutucularla homojenize makinelerin keşfi modern anlamda dondurmacılığın gelişmesinde önemli rol oynamıştır. Soğutma sistemlerindeki yeni buluşlar, 1922’de ekspansiyon soğutucularının, 1929-35 seneleri arasındadevamlı dondurucuların ve 1940-45 seneleri arasında da dondurmayı çok düşük derecelerde saklama olanağı sunan ev dondurucularının geliştirilmesiyle dondurma teknolojisinin nerdeyse bütün problemleri çözülmüştür.


Bitkisel yağlardan da faydalanmaimkanı ile maliyetin aşağı çekilmesi, önceleri lüks bir tüketim maddesi olarak nitelendirilen dondurmanın, her mevsim, her yerde ve herkesçe tüketilen bir besin maddesine dönüşümünü sağlamıştır. Üretimin teknolojisinin gelişmesine paralel olarak satış şekilleri de gelişmeye başlamıştır. 1922 senesinde bir İngiliz işletmesinin üç tekerli bisikletlerle dondurma dağıtımına başlaması, sinemanın gelişimi, seans aralarının değerlendirilmesi ve araba alımlarındaki artışa bağlı şekilde yol kenarı restoranlarında dondurma satışı popüler olmuştur. Karton külaha otomatik dondurma doldurma makinasınin 1909 senesinde ABD’nde keşfiyle müşterilerin satın alabileceği dondurma çeşitleri de çoğalmıştır. 1920’lerde piyasaya giren Popsickles ve Eskimo Pie dondurmaları iki aromayı alüminyum folyo pakette satmaya başlamıştır. Dondurmanın “lolipop” gibi bir çubuğa saplı biçimde satılmaya başlanması 1920’lerde keşfedilen ve halen kullanılmakta olan metottur. Anadolu’da Osmanlı İmparatorluğu’nun ilk dönemlerinden yüksek Anadolu düzlüklerinden toplanıp buz mahzenlerinde depolanan kar ya da buzla yapılmış şerbet içme geleneği vardı. Bu gelenek 17. Yüzyılda kar ticareti yapanların İstanbul’da “karcı” tabir edilerek önemli bir uzman grup olmasına kadar gelmiştir. Kar, İstanbul’a ve diğer bölgelere, Anadolu’dan katırlarla nakliye yapılır ve konsantre üzüm suları ile karıştırılıp dondurma benzeri buzdan tatlılar elde edilirdi. Anadolu’da soğuk tatlı geleneğinin eskiden beri var bulunmasına karşın günümüzdeki gibi dondurma yapma alışkanlığının geçmişi 17. Yüzyıla dayanmaktadır. Bu dönemde toplumumuzun her kesimine yayılan dondurma yeme alışkanlığı özellikle Anadolu’nun Güneydoğu bölgesinde oldukça farklı yapım yöntemlerinin gelişmesine neden olmuştur. Günümüzde de Maraş dondurması olarak isimlendirilen dondurma, dünyadaki örneklerinden oldukça farklıdır. Yakın bir zamana kadar klasik yöntemle, yani kol gücüyle hazırlanan bu dondurmanın bir özelliği bıçakla kesilecek kadar sert olmasıdır. Dünyanın hiçbir yerinde bu kadar sert bir dondurma çeşidine rastlanmaz. Keçi sütü, şeker ve salepten yapılan bu dondurma çeşidi, çok kalın kütleler halinde hazırlandığından bir kancaya asılır ve burdan kesilerek yenirdi.


Yıllardır gelişen dondurma teknolojisi ve ürün çeşitliliği, 2000’li senelerin başında o kadar gelişti ki, artık her türlü dondurmadan tatmak mümkün: Vişneli, çikolatalı, limonlu, fıstıklı, kayısılı, çilekli kestaneli, karpuzlu, fındıklı, kivili, hindistan cevizli, kızılcıklı, elmalı, muzlu, karemelli, karadutlu, parça çikolatalı, portakallı, frambuazlı, üzümlü, mangolu, yaban kirazlı, ananaslı, hurmalı, balkabaklı, incirli, böğürtlenli… Liste arzunuza göre uzayıp gidiyor…

23 görüntüleme0 yorum

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör